Hangulni oʻqish — besh shakl, ikki harakat, bir kun
Hangulni bir kunda oʻrganish mumkin degani rost, va sababi bor: harflar tasodifiy emas. Besh shakl, ikki harakat — keyin toʻplamlardagi haqiqiy soʻzlar.
Bu sahifada
Bu iyeroglif emas, alifbo
Koreys yozuvini birinchi koʻrgan odam koʻpincha uni xitoy iyeroglifiga oʻxshatadi. Bu xato: iyeroglif soʻzning belgisi, hangul esa tovush alifbosi, harflari ogʻiz shaklidan olingan.
Bu yerda sizda tayanch bor. Oʻzbek tili bir asr ichida arab yozuvidan lotinga, keyin kirill yozuviga, keyin yana lotinga oʻtdi — yozuv tilning qobigʻi, u almashsa ham til oʻzgarmaydi.
Bitta katta shakl farqi bor. Lotin harflari chiziq boʻylab tiziladi; hangul harflari boʻgʻin boʻyicha kvadratga yigʻiladi — bir kvadrat bir boʻgʻin. Sahifa iyeroglifga oʻxshashining sababi shu.
Besh shakl, ikki harakat
Hangul meros emas, loyiha — va loyiha koʻrinib turadi. Beshta asosiy undosh oʻsha tovushni chiqarayotgan ogʻizning chizmasi: ㄱ til orqasining koʻtarilishi, ㄴ til uchining tanglayga tegishi, ㅁ lablar, ㅅ tish, ㅇ boʻgʻiz. Qolganidan sakkiztasi chiziq qoʻshilgani, beshtasi ikkilangani. ㄹ ikkalasidan chiqmaydi.
| ㄱ → ㅋ → ㄲ | chiziq qoʻshildi, havoli ㅋ · ikkilandi, tarang ㄲ |
| ㄴ → ㄷ → ㅌ → ㄸ | ㄴ ga chiziq qoʻshilib ㄷ, keyin ㅌ; ikkilanib ㄸ |
| ㅁ → ㅂ → ㅍ → ㅃ | lab tovushlari bitta oiladan |
| ㅅ → ㅈ → ㅊ → ㅆ ㅉ | tish tovushlari, ikkilanganda ㅆ va ㅉ |
| ㅇ → ㅎ | boʻgʻizdan ㅎ chiqadi |
Qoʻshimcha chiziq koʻproq havo, ikkilanish koʻproq taranglik degani. Shakl tovushni aytib turadi — shuning uchun oʻn toʻqqiz undosh oʻn toʻqqizta alohida narsa emas.
Unlilar — ikki chiziq va bir nuqta
Tik chiziq ㅣ, yotiq chiziq ㅡ va nuqta (hozir qisqa chiziqcha shaklida). Nuqta qayerga tushsa, asosiy toʻrt unli shundan chiqadi; ikkinchi nuqta oldiga y tovushini qoʻshadi.
| ㅣ + oʻngga nuqta → ㅏ | ogʻiz ochiq unli, ana dagiga yaqin |
| ㅣ + chapga nuqta → ㅓ | til orqada, lekin lablar yumaloq emas |
| ㅡ + tepaga nuqta → ㅗ | lablar yumaloq, koʻz dagiga yaqin |
| ㅡ + pastga nuqta → ㅜ | uch dagi unliga yaqin |
| yana bitta nuqta → ㅑ ㅕ ㅛ ㅠ | ikkinchi chiziqcha doim y qoʻshadi |
Deyarli hech narsadan oʻnta unli chiqadi. Qolgan oʻn bittasi shularning qoʻshilmasi — ㅐ bu ㅏ va ㅣ, ㅘ bu ㅗ va ㅏ — oʻnta asosiysi yodda boʻlsa, qolganini koʻrgan zahoti yechasiz.
Uchtasi ataylab qiynaydi. ㅗ uchun koʻz dagi unlidan boshlang. ㅓ uchun olma dagi unlini oling va lablarni yozib yuboring. ㅡ uchun qiz dagi unlidan boshlab tilni orqaga suring. Uchtasi ham aynan bir xil tovush emas.
Harflar kvadratga yigʻiladi
Har bir boʻgʻin kvadratga joylanadi: avval undosh, keyin unli, pastda ixtiyoriy oxirgi undosh. Tik unli oʻng tomonga, yotiq unli ostiga tushadi.
| ㄱ + ㅏ → 가 | tik unli — yonma-yon |
| ㄱ + ㅗ → 고 | yotiq unli — ustma-ust |
| ㄱ + ㅏ + ㅇ → 강 | oxirgi undosh pastda turadi |
| ㄱ + ㅗ + ㅁ → 곰 | xuddi shunday, pastda ㅁ |
| ㅇ + ㅣ → 이 | boshdagi ㅇ oʻqilmaydi — undosh oʻrnini toʻldirib turadi, xolos |
Oʻsha jimjit ㅇ hammani bir marta chalgʻitadi. Kvadratning pastida esa aynan shu harf haqiqiy tovush — burun orqali chiqadigani. U sizda bor: tong, keng oxirida. Oʻzbekchada u ikki belgi bilan yoziladi (ng), koreyschada bitta harf.
Endi oʻqib koʻring — bular mashq toʻplamidan
Quyidagi har bir soʻz shu saytdagi ogʻzaki toʻplamlarda uchraydi va hech birida oxirgi undosh yoʻq, shuning uchun toʻgʻridan-toʻgʻri oʻqiladi. Ovoz chiqarib ayting; maʼnosini hozircha qidirmang.
| 그거 · 너무 · 다시 | oʻsha narsa · haddan tashqari · yana |
| 모두 · 비가 · 소리 | hammasi · yomgʻir (ega shaklida) · tovush |
| 이거 · 제가 · 차가 | bu narsa · men (xushmuomala) · mashina (ega shaklida) |
| 커피 · 타요 · 파티 · 해요 | qahva · minadi · ziyofat · qiladi |
Keyin ikkilangan harflar. Ular soʻz boshida ham, ichida ham uchraydi, lekin ovoz chiqarib oʻqiganda eng koʻp tashlab ketiladigani shular:
| 꼭 · 또 | albatta · yana |
| 빨리 · 써도 | tez · yozsa ham |
| 쪽 · 짧게 | tomon · qisqa qilib |
Bitta harf soʻzni deyarli hech qachon boshlamaydi
Shu saytdagi 14,001 ta har xil koreyscha soʻz ichidan atigi 41 tasi — 0.29% ㄹ bilan boshlanadi. Oʻsha 41 tadan 39 tasi oʻzlashma va nom: 런던, 레스토랑, 리모컨, 라디오.
Qolgan ikkitasi 로 va 를 qoʻshimchalari. Sababi bor: imloda soʻz boshidagi ㄹ ni ㄴ yoki ㅇ ga oʻtkazadigan qoida bor (두음법칙), shuning uchun oʻzlashma boʻlmagan soʻzlar deyarli hech qachon ㄹ bilan boshlanmaydi.
Bu sizga notanish emas: turkiy asosli soʻzlar ham r bilan boshlanmaydi — rus, restoran, radio oʻzlashma, va xalq tilida rus ning oʻris boʻlib, oldiga unli qoʻshib aytilishi shundan.
Amaliy xulosa: soʻz ㄹ bilan boshlansa, oʻzlashma deb kuting, va ㄹ ni unlilar orasida mashq qiling. Oʻzbekcha r titraydi, ㄹ da esa til uchi tanglayga bir marta tegib oʻtadi; boʻgʻin oxirida yoki ikkilanganda l ga yaqinlashadi (빨리). Ikkala tovush sizda bor — yangisi shuki, koreyschada bu bitta harf.
Endi hech kim aytmaydigan qismi
Endi shu saytdagi har qanday koreyscha soʻzni oʻqiy olasiz. Lekin eshitganda tanimaysiz, va bu oʻqishingizning kamchiligi emas — harflar soʻz qaysi qismlardan yigʻilganini koʻrsatadi, nutq esa choklarni silliqlab yuboradi.
Bu farqning qoidalari qisqa: koreys tili nega yozilganidek eshitilmaydi. Uni darrov shundan keyin oʻqing — aks holda sahifani oʻqiydigan, ammo ogʻzaki nutqni tushunmaydigan oʻquvchi boʻlib qolasiz.
Koreys tili soʻz roʻyxatlari →
Barcha qoʻllanmalar
- Koreys tilida soʻz tartibi: SOV siz uchun yangilik emas
- 은/는 va 이/가 — ega qoʻshimchasiz turadigan tilda
- 에 va 에서, 을/를, (으)로 — kelishigingiz ikkiga boʻlinganda
- 먹다 dan 먹어요 gacha — koreys feʼli qanday tuslanadi
- Koreys tilidagi istisno feʼllar — ㅂ ㄷ ㅅ 르 으 ㅎ
- 읽은 책, 읽는 책, 읽을 책 — koreyscha sifatdosh oborot
- -(으)ㄹ 수 있다, -고 싶다 — koreyschada imkon, xohish va majburiyat
- Nutq darajalari: 반말, 해요체, 합쇼체
- -네요, -죠, -군요, -잖아요 — gapni koreyscha qiladigan tugallovchilar
- -(으)ㄹ까요 va -(으)ㄹ 것 같다 — soʻrash, taklif qilish va qatʼiy gapirmaslik
- Hurmat shakllari: -시-, -님 va almashadigan soʻzlar
- Sanash: nega 하나 → 한 boʻladi
- Oʻtgan, hozirgi, kelasi — va taxmin uchun 겠
- Gaplarni qoʻshish: 고, 서, 지만, 니까
- Koreys tili nega yozilganidek eshitilmaydi
- Koreys tilida shadowing qanday qilinadi