Nutq darajalari: 반말, 해요체, 합쇼체

Oʻzbek tilida muomala darajasi shaxs qoʻshimchasida. Koreys tilida esa gapni yopadigan qoʻshimchada — yaʼni har bir gapda.

Tayanch bor, lekin oʻq boshqa joyda

Siz bunga allaqachon oʻrgansiz: doʻstingizga sen keldingmi?, boshligʻingizga siz keldingizmi?. Shakl tinglovchiga qarab tanlanadi. Yangi narsa — oʻq qayerda turishi.

Oʻzbek tilida daraja shaxs qoʻshimchasida: -san va -siz, buyruqda bor va boring. Demak u faqat “siz” gapda qatnashganda koʻrinadi — Men bordim gapidan kimga aytilayotgani bilinmaydi. Koreys tilida esa daraja gapni yopadigan qoʻshimchada, yaʼni har bir gapda.

Uchalasi ham “men bordim” degani va oʻzbekchaga bir xil tarjima qilinadi — bu farqni tashiydigan joy yoʻq. Koreys tilida notoʻgʻri tanlash grammatik emas, ijtimoiy xato. Maktab grammatikasi oltita darajani sanaydi (toʻrttasi rasmiy, ikkitasi norasmiy), amalda uchtasi yetadi.

Bu maqola tinglovchini koʻtarish haqida. Gapda kim haqida gapirilsa, oʻshani koʻtarish boshqa oʻq: hurmat shakllari.

해요체 — kuningizning katta qismi shu yerda oʻtadi

Kundalik suhbatning taxminan toʻqson foizi shu darajada oʻtadi: doʻkon, taksi, hamkasblar, koʻchadagi tengdosh. Qattiq eshitilmaydi, ammo hurmatni saqlaydi.

Farqi shunda: oʻzbek tilida xushmuomalalikni koʻpincha iltimos, marhamat kabi soʻzlar koʻtaradi. Koreys tilida asosiy yukni qoʻshimcha oladi.

Uchalasi 요 bilan tugaydi — shu boʻgʻin butun tizimning kichik nusxasi. Uni tashlash sizni 반말 ga deyarli olib boradi, lekin oxirigacha emas: 학생이에요 hech qachon 학생이에 boʻlmaydi.

합쇼체 — omma oldidagi ovoz

Yangiliklar, eʼlonlar, taqdimotlar va lavozimi yuqori odam bilan birinchi uchrashuv. U sovuqlikni emas, oʻrinli masofani bildiradi. Koreyada xavfsizlik yoʻriqnomasi va umumiy yigʻilish shu darajada boradi.

Oʻquvchilar buni haddan tashqari koʻp ishlatadi, chunki darsliklar 합니다 ni birinchi oʻrgatadi. Doʻstingizga 저는 학생입니다 desangiz, intervyudagidek eshitiladi.

반말 beriladi, oʻzboshimchalik bilan olinmaydi

Oʻzbek tilida ham sen ga oʻtish ijtimoiy qadam, lekin koʻpincha jimgina boʻladi. Koreys tilida bu qadam ochiqroq: uni odatda kattaroq yoki lavozimi yuqoriroq odam 말 놓을까요? — “rasmiyatchilikni tashlaymizmi?” deb taklif qiladi. Oʻzingiz boshlab yuborsangiz, qoʻpol eshitiladi.

Yaqin doʻstlar va kichik qarindoshlar bilan 반말 — oʻsha muhitning oddiy tili. Ikkinchi tuzoq — seriallar: qahramonlar yaqin boʻlgani uchun 반말 koʻp, va oʻquvchi avval shuni oʻzlashtiradi.

Daraja suhbat oʻrtasida oʻzgarishi normal. Oʻzgarmaydigani — yoʻnalish: taklif boʻlmasa, pastga tushmaysiz.

반말 qanday yasaladi

해요체 shaklini oling va 요 ni tashlang — bu deyarli barcha feʼl va sifatlarni, barcha zamonlarda qamrab oladi.

Bogʻlama — istisno. 이에요/예요 shunchaki 요 ni yoʻqotmaydi, shaklini oʻzgartiradi: 이야/야. Inkori ham shunday.

Soʻroq uchun yangi qoʻshimcha kerak emas — xuddi shu shakl koʻtarilgan ohang bilan aytiladi. Buyruq va taklifning esa oʻz qoʻshimchalari bor.

Olmoshlar va tayyor iboralar ham almashadi — aynan shu unutiladi. 요 ni tashlab, baribir 저 deb turish gʻalati eshitiladi.

• 저 → 나, 제 → 내, 저희 → 우리
• 네 → 응 (yoki 어), 아니요 → 아니
• 감사합니다 → 고마워, 죄송합니다 → 미안해
• -니? va -냐? ham 반말 soʻroq qoʻshimchalari. -냐 keskin — tanib oling, oʻzingiz ishlatmang.

<b>siz</b> ni 당신 deb tarjima qilmang

Lugʻat siz ning qarshisiga 당신 ni qoʻyadi va oʻquvchi shuni koʻchiradi. Soʻz bor, gap ham toʻgʻri — xato qoʻllanishda. 당신 tor joylarda yashaydi: er-xotin murojaatida, qoʻshiq va reklama matnida, rasmiy hujjatda — va janjalda. Hamkasbingizga 당신 desangiz, u janjal boshlanyapti deb tushunadi.

Toʻgʻri yoʻl uchta: egani aytmaslik — koreys tilida ega juda koʻp tushiriladi va bu eng tabiiy usul; ism + 씨 — tengdosh hamkasbga; lavozim + 님 — yuqoridagi odamga: 사장님, 반장님, 선배님.

Koʻp uchraydigan xatolar

• Bitta gap ichida darajalarni aralashtirish. 저는 밥 먹었습니다 그리고 갈게 — bu sakrash sizni darhol oʻquvchi sifatida koʻrsatadi.
• Serialdan olingan 반말 ni ishlatish. U yerda qahramonlar yaqin doʻst, siz bilan doʻkon egasi esa yoʻq.
• Faqat yoshga qarab hal qilish. Lavozim va vaziyatning ommaviyligi ham hisobga olinadi.
• 합쇼체 ni “xavfsizroq” deb oʻylash. U koʻproq rasmiy: doʻst bilan bu sovuqlik boʻlib eshitiladi.
• Soʻroq ham oʻzgarishini unutish. 먹어? / 먹어요? / 먹습니까? — bitta savolning uch shakli.
• Oʻzingiz 반말 ga oʻtib ketish. Bu qadamni kattaroq odam taklif qiladi, siz kutasiz.

Daraja tanlash ongli fikrdan tezroq boʻladi, shuning uchun qoidani oʻqish bilan refleks paydo boʻlmaydi. Bir xil gapni ikki darajada ovoz chiqarib aytib koʻring — notoʻgʻrisi quloqqa notoʻgʻri eshitila boshlaguncha.

Koreys tili soʻz roʻyxatlari →