Koreys tilida soʻz tartibi: SOV siz uchun yangilik emas
Oʻzbek tili ham SOV va kelishik qoʻshimchasi ham otdan keyin keladi. Shuning uchun bu yerda gap tartibini emas, ikki til ajraladigan joylarni koʻramiz.
Bu sahifada
- Feʼl oxirida — bu joy bir xil
- Gap oxiri sizga nimani aytadi va nimani aytmaydi
- Feʼldan boshqasi joyini almashtira oladi — bu ham tanish
- Boʻlishsizlikning ikki oʻrni bor — biri sizga tanish
- Aniqlovchi aniqlanmishdan oldin — bu ham bir xil
- Ega tushib qoladi — lekin sababi boshqa
- Tashlab yuborish kerak boʻlgan uchta odat
- Buni qanday refleksga aylantirish mumkin
Feʼl oxirida — bu joy bir xil
Oʻzbek tili ham SOV: Men kitobni oʻqidim — 저는 책을 읽었어요. Boʻlaklar bir-biriga toʻgʻri tushadi va kelishik qoʻshimchasi otdan keyin keladi.
Aynan shu esa eng katta xavf. Oʻxshash — bir xil degani emas. Oʻquvchi oʻzbekcha qoidani tekshirmay koreyschaga suradi va ajraladigan joyda butunlay xato qiladi. Har boʻlimda qayergacha bir xil, qayerdan boshqacha ekanini aytamiz.
| 저는 밥을 먹어요. | Men ovqat yeyman. — tartib oʻzbekchadagidek |
| 저는 어제 친구를 만났어요. | Men kecha doʻstimni uchratdim. — har boʻlak oʻz oʻrnida |
| 밥 먹었어요? | Ovqat yedingizmi? — oʻzbekchada -mi qoʻshasiz, koreyschada bu shaklda faqat ohang — tartib ikkalasida ham oʻzgarmaydi |
Gap oxiri sizga nimani aytadi va nimani aytmaydi
Oʻzbekchada ham zamon va boʻlishsizlik feʼl oxirida turadi, yaʼni oxirini kutish odati sizda bor. Farq boshqa joyda: oʻzbek feʼlining oxirida shaxs ham bor. Koreys feʼli buni bermaydi — uning oxiri zamon, boʻlishsizlik va tinglovchiga hurmatni koʻrsatadi, ishni kim bajarganini emas.
| 저는 밥을 먹었어요. | Men ovqat yedim. — oʻtgan zamon |
| 저는 밥을 먹지 않았어요. | Men ovqat yemadim. |
| 저는 밥을 먹을 거예요. | Men ovqat yeyman. — kelasi zamon, hali yemadim |
| 먹었어요. | Yedim yoki yedingiz yoki yedi — qoʻshimcha shaxsni aytmaydi |
Birinchi uch qatorda dastlabki besh boʻgʻin bir xil: 저는 밥을 먹. Maʼno oxirida hal boʻladi — bu tanish. Toʻrtinchi qator esa yangi: oʻzbekchada -m yoki -ngiz egani tiklaydi, koreyschada hech narsa tiklamaydi.
Feʼldan boshqasi joyini almashtira oladi — bu ham tanish
Rolni qoʻshimcha belgilagani uchun qolgan boʻlaklar erkin — oʻzbekchada ham (Kecha men doʻstimni uchratdim / Doʻstimni men kecha uchratdim). Tartib grammatikani emas, urgʻuni oʻzgartiradi. Feʼl esa yozma nutqda qimirlamaydi; ogʻzaki nutqda keyin esga tushgan boʻlak undan keyinga surilishi mumkin (밥 먹었어, 나는) — oʻzbekchada ham shunday.
| 저는 어제 친구를 만났어요. | Odatdagi tartib, hech qanday urgʻusiz. |
| 어제 저는 친구를 만났어요. | Kecha — vaqtga urgʻu. |
| 친구를 저는 어제 만났어요. | Doʻstimni — kimni uchratganiga urgʻu. |
Uchalasi toʻgʻri: 를 qoʻshimchasi 친구 ni qayerda tursa ham toʻldiruvchi qilib ushlab turadi, xuddi -ni kabi. Erkin boʻlmagani — qaysi feʼl qaysi qoʻshimchani talab qilishi. Shu joyda kelishigingiz yordam bermaydi: baʼzan mos keladi, baʼzan yoʻq, baʼzan oʻzbekcha umuman qoʻshimcha qoʻymaydi.
| 친구를 만나요. | Doʻstimni uchrataman. — oʻzbekcha -ni, koreyscha 를: mos keladi |
| 한국어를 잘해요. | Koreys tilini yaxshi bilaman. — bu yerda ham -ni mos keladi |
| 버스를 타요. | Avtobusga chiqaman. — oʻzbekcha -ga, koreyscha esa 를 |
| 의사가 됐어요. | Shifokor boʻldim. — oʻzbekcha ot qoʻshimchasiz; 되다 esa 가 talab qiladi, hech qachon 를 emas |
| 학생이 아니에요. | Talaba emasman. — bu yerda ham qoʻshimchasiz; 아니다 esa 이/가 talab qiladi |
Shuning uchun feʼlni qoʻshimchasi bilan birga yodlang: 친구를 만나다, 버스를 타다, 의사가 되다.
Boʻlishsizlikning ikki oʻrni bor — biri sizga tanish
Oʻzbekchada boʻlishsizlik bitta oʻrinda: feʼl ichidagi -ma- (bormadim, bilmayman). Koreyschada ikki oʻrin bor, maʼnosi deyarli bir xil. -지 않다 feʼl oʻzagidan keyin keladi va tuzilishi boʻyicha sizning -ma- ingizga oʻxshaydi; 안 esa feʼldan oldin turadigan alohida soʻz — yangisi shu.
Tuzoq shundaki, tanish tuyulgani uchun oʻzbek oʻquvchisi -지 않다 ni ogʻzaki nutqda ham ishlatadi va kitobiy eshitiladi. Kundalik nutqda koreyslar deyarli doim 안 deydi.
| 안 먹어요. | Yemayman. — qisqa shakl, kundalik nutq |
| 먹지 않아요. | Yemayman. — uzun shakl, rasmiyroq va yozma |
| 못 가요. | Bora olmayman. — imkoniyat yoʻqligi, xohish emas |
안 va 못 farqi tanish: bormayman va bora olmayman. Koʻp tillarda qiyin sanaladigan ot + 하다 masalasi ham yarim tanish: ish qilmadim da boʻlishsizlik ish ga emas, qil- ga qoʻshiladi. Koreyschada ham 안 ot bilan 하다 orasiga kiradi.
| 공부 안 해요. | Oʻqimayman. — |
| 안 좋아해요. | Yoqtirmayman. — 좋아하다 yaxlit bitta soʻz, shuning uchun 안 tashqarida qoladi |
| 공부하지 않아요. | Oʻqimayman. — uzun shakl boʻlinmaydi, shuning uchun xavfsiz |
Uchta feʼl esa inkor qilinmay, boshqa soʻz bilan almashtiriladi. Birinchisi toʻliq tanish: 있다 va 없다 — aynan bor va yoʻq. 안 있다 degan shakl yoʻq.
| 있다 → 없다 | bor → yoʻq |
| 맛있다 → 맛없다 | mazali → bemaza |
| 알다 → 모르다 | bilmoq → bilmaslik. Bu yerda oʻzbekcha yordam bermaydi: bilmayman oddiy inkor, koreyschada esa boshqa soʻz |
못 ning uzun shakli — -지 못하다: 가지 못해요 bu 못 가요 ning yozma koʻrinishi, va u ham boʻlinmaydi.
Aniqlovchi aniqlanmishdan oldin — bu ham bir xil
Oʻzbekchada men oʻqigan kitob deysiz: sifatdosh oboroti otdan oldin keladi, koreyschada ham shunday. Koʻp tillarda bu boʻlim eng qiyini, sizda eng osoni.
| 제가 어제 읽은 책 | men kecha oʻqigan kitob — soʻz tartibi toʻliq bir xil |
| 옆집에 사는 사람 | qoʻshni uyda yashaydigan odam |
Farq shaklda: koreyscha sifatdosh qoʻshimchasi zamonga qarab uchga boʻlinadi — -(으)ㄴ, -는, -(으)ㄹ — va -gan, -ayotgan, -adigan ga yaqin, lekin teng emas — yuqoridagi 사는 ga oʻzbekchada -ayotgan emas, -adigan toʻgʻri keldi. Alohida darsda koʻring.
Ega tushib qoladi — lekin sababi boshqa
Ikkala tilda ham ega tez-tez tushiriladi, shuning uchun bu gʻalati koʻrinmaydi. Sabab esa boshqa. Oʻzbekchada bordim deganingizda egani -m tiklaydi; koreyschada 갔어요 hech kimni tiklamaydi, egani faqat kontekst beradi.
Bundan ikki natija chiqadi: har bir gapga 저는 qoʻshmang (bu oʻzini taʼkidlayotgandek eshitiladi), va tinglaganda kim savolini feʼldan emas, kontekstdan qidiring.
| 밥 먹었어요? | Ovqat yedingizmi? — ega yoʻq, lekin savol sizga qaratilgan |
| 네, 먹었어요. | Ha, yedim. — ega men, buni faqat javob ekanidan bilamiz |
| 어디 가요? | Qayoqqa ketyapsiz? — feʼl bir xil, shaxs esa kontekstdan |
Tashlab yuborish kerak boʻlgan uchta odat
- Oʻzbek kelishigini koreys qoʻshimchasiga toʻgʻridan-toʻgʻri moslashtirish. Bitta -ga koreyschada uchga boʻlinadi: joyga 에, odamga 에게 va 한테, yoʻnalishga (으)로. Qaysi biri kerakligini oʻzbekcha gapingiz aytmaydi.
- Gap oxiridan shaxsni kutish. Koreys qoʻshimchasi zamon va hurmatni beradi, egani emas.
- Oʻxshashlikka ishonib tekshirmaslik. Tuzilish bir xil boʻlgani har bir qoida bir xil degani emas.
Buni qanday refleksga aylantirish mumkin
Oʻqiyotganda miya tartibni qayta tiklashga ulguradi, tinglaganda ulgurmaydi. Shadowing — eshitgan gapni ovoz chiqarib takrorlash — sizni koreys tartibini koreys tezligida ishlab chiqarishga majbur qiladi.
Qisqa gaplardan boshlang: oxiri oʻzgarganda maʼnosi teskari boʻladiganlaridan — 먹었어요 va 먹지 않았어요 ni ketma-ket ovoz chiqarib ayting.
Koreys tili soʻz roʻyxatlari →
Barcha qoʻllanmalar
- Hangulni oʻqish — besh shakl, ikki harakat, bir kun
- 은/는 va 이/가 — ega qoʻshimchasiz turadigan tilda
- 에 va 에서, 을/를, (으)로 — kelishigingiz ikkiga boʻlinganda
- 먹다 dan 먹어요 gacha — koreys feʼli qanday tuslanadi
- Koreys tilidagi istisno feʼllar — ㅂ ㄷ ㅅ 르 으 ㅎ
- 읽은 책, 읽는 책, 읽을 책 — koreyscha sifatdosh oborot
- -(으)ㄹ 수 있다, -고 싶다 — koreyschada imkon, xohish va majburiyat
- Nutq darajalari: 반말, 해요체, 합쇼체
- -네요, -죠, -군요, -잖아요 — gapni koreyscha qiladigan tugallovchilar
- -(으)ㄹ까요 va -(으)ㄹ 것 같다 — soʻrash, taklif qilish va qatʼiy gapirmaslik
- Hurmat shakllari: -시-, -님 va almashadigan soʻzlar
- Sanash: nega 하나 → 한 boʻladi
- Oʻtgan, hozirgi, kelasi — va taxmin uchun 겠
- Gaplarni qoʻshish: 고, 서, 지만, 니까
- Koreys tili nega yozilganidek eshitilmaydi
- Koreys tilida shadowing qanday qilinadi